Filozofia zarządzania przedsiębiorstwem w Japonii ma decydujący wpływ na motywacje i zadowolenie pracowników, a w rezultacie na sukcesy firmy. Aby współpraca układała się pomyślnie, kierownictwo przedsiębiorstwa musi mieć na względzie społeczeństwo i system wartości Japończyków, ich wychowanie, wykształcenie oraz otoczenie. Tylko w ten sposób można wpłynąć na motywacje i osiągnąć satysfakcję oraz pożądany wynik. Nierozważne wprowadzanie przez zachodnie firmy swojej własnej filozofii kończy się w Japonii niepowodzeniem, a w najlepszym razie prowadzi do nie w pełni wydajnego systemu zarządzania. Odnosi się to także do drugiej strony. Japońskie metody zarządzania nie powinny być na ślepo przyjmowane przez zachodnie firmy. Wiedza ta opiera się na moim wieloletnim zawodowym doświadczeniu zdobytym w Japonii
 

W tradycyjnej japońskiej filozofii zarządznia obowiązują ścisłe zasady. Nie tylko warunki zatrudnienia, takie jak wynagrodzenie, długość urlopu czy odprawa, ale także np. zawieranie transakcji, opracowanie zamówienia czy kontrola płatności określone są w formie pisemnej. Pracownicy często otrzymują podręcznik z dokładnym opisem jak sobie radzić z poszczególnymi zadaniami. Oczywiście menedżerów obowiązują te same reguły. W wyjątkowych wypadkach oczekuje się od menedżera skonsultolwania się z przełożonym lub kompetentnym gremium i wspólnego podjęcia decyzji. Nieuzgodnione uprzednio działania nie są akceptowane. Wielu zachodnich menedżerów uważa tego typu filozofię zarządzania za nieefektywną i pozbawjającą motywacji. Większość Japończyków jest przyzwyczajona z kolei do ścisłych wzorów zachowań i czuje się niepewnie wobec ich braku. Wielokrotnie byłem świadkiem tej samej praktyki: zachodnia filozofia biznesu pozbawiała motywacji japońskich pracowników, a tym samym zmniejszała ogólną wydajność.

Kolejnym elementem japońskiej filozofii zarządzania jest kontynuacja. Odnosi się to z jednej strony do nieprzerwanego (dożywotniego) zatrudnienia, a z drugiej do lojalności wobec firmy. Z reguły rozwiązanie umowy o pracę następuje z powodu poważnego przewinienia pracownika lub katastrofalnej sytuacji finansowej firmy. Natomiast prawie nie zdarzają się zwolnienia ze względu na mniejszą od spodziewanej wydajność pracownika. Również pracownicy rzadko z własnej woli zmieniają miejsce pracy. Nawet w sytuacjach kryzysowych dominuje nadzwyczajne przywiązanie do firmy. To jest bezspornie ważna korzyść. Japończycy z reguły działają wydajniej, jeśli nie muszą się obawiać utraty pracy. Taka sytuacja daje motywację i stymuluje faktycznie do większej produktywności. Jeśli ktoś z personelu staje się opieszały, szybko odczuje na sobie presję współpracowników. 
Poczucie wzajemnej przynależności jest kolejnym rzucającym się w oczy, może nawet najważniejszym aspektem japońskiej filozofii zarządzania. Uzyskanie akceptacji przez grupę ma decydujące znaczenie dla Japończyków. Dlatego każdy pracownik za wszelką cenę usiłuje trzymać z zespołem, to znaczy stara się poprawić swoją wydajność i przestrzegać przepisów. To samo stosuje się w przeciwnym wypadku. Jeśli ktoś jest szczególnie ambitny i wyróżnia się osiągnięciami w porównaniu z resztą grupy, może szybko stracić akceptację i uznanie. Od takich pracowników oczekuje się, że będą pobudzać innych do efektywniejszego działania oraz ich wspomagać. Samotnicy są bezwzględnie eliminowani. 

W obliczu postępującej globalizacji i umiędzynarodowienia ekonomii, różne filozofie zarządania przedsiębiorstwem coraz silniej oddziaływują na siebie. W tej sytuacji niektóre japońskie korporacje próbują zaadoptować zachodnie elementy zarządzania takie jak systemy wynagrodzeń zależne od indywidualnych osiągnięć. Tym niemniej, panuje tradycyjna filozofia zarządzania. Obecnie trudno przewidzieć która orientacja zakorzeni się na dłużej, ponieważ to nie zależy tylko od gospodarczego, ale także od politycznego i społecznego  rozwoju Japonii.
Najważniejsze elementy japońskiej filozofii zarządzania przedsiębiorstwem to ścisłe zasady, kontynuacja, obopólne długoterminowe więzi między firmami a pracownikami, a także grupowa solidarność. Aczkolwiek globalizacja i internacjonalizacja wywierają pewien wpływ na japońską filozofię zarządzania, to większość firm w Japonii pozostaje wierna tradycji. Filozofia zarządzania przedsiębiorstwem w Japonii zmienia się, ale bardzo wolno.        

Tłumaczyła Małgorzata Suzuki

Artykuł ten ukazał się na łamach "Frankfurter Allgemeine Zeitung" 6 listopada 1999 roku pod tytułem "Unternehmenskultur in Japan".
Paweł Komender jest od stycznia 2001 roku dyrektorem japońskiego biura niemieckiej firmy konsultingowej;   SIMON,KUCHER &PARTNERS.